Quero aplicar a miña ciencia á lingua para pintar a face do noso maior ben colectivo: o galego







martes, 21 de febreiro de 2017

A Estrada mola



No curso 2015-16, no CEIP de Figueroa (A Estrada) desenvolveron un PDI (Proxecto Documental Integrado) chamado "Estrada de estradas" no que podemos enmarcar a realización deste vídeoclip da canción, orixinal, "A Estrada mola"

O uso do galego na cooperativa "Hoxe"

por Lito Andión, nas Voces de Prolingua:

http://www.hoxe.es/
Cooperativa HOXE é unha sociedade creada alá polos anos 70 por un grupo de gandeiros e labregos que tiñan como fin común facer rendibles as súas explotacións gandeiras familiares.

luns, 20 de febreiro de 2017

21 Días co galego. Especial Agustín Fernández Paz

Outro ano máis esa excelente iniciativa do IES da Pobra do Caramiñal, comenzou e rematou con éxito. Estamos a falar dos 21 días co galego que nesta ocasión tiñan de especial o de adicárense a un mestre querido por todos, Agustín Fernández Paz, que deixou un ronsel de contos e vivencias que servirá para sementar novos contos e novas vivencias a prol da lingua.
Eu invito a quen non o fixera, que pegue un paseo por estas 21 entradas:



Desta volta quixen escoller un par de vídeos, os que máis me chamaron a atención.
O primeiro deles, pola súa coidada feitura, chegou desde o IES As Barxas (Moaña)



Do segundo encantoume a alegría e desenvoltura deste rapaciño, Hadrián Teiga, que ofrece as súas impresións sobre o libro O soño do Merlo Branco




Manifesto polo Día de Rosalía de Castro 2017

por Ledicia Costas, quen se lamentou de que os medios de comunicación estén a difundilo en castelán:

En Galicia existen infinitas formas de amencer: abrente, alborada, clarexa, luzada, rompente. A lírica que abraza os versos de Rosalía, posúe as cores reveladoras da primeira luz.

domingo, 19 de febreiro de 2017

Lingua encadeada



Non acho mellor título para describir a situación do galego. 
Por deLombaos e Ceive. Vía Música en galego

venres, 17 de febreiro de 2017

Poder e hexemonía lingüística




A Facultade de Filoloxía e Tradución da Universidade de Vigo acolleu o pasado mes a presentación do do libro Crónica Córnica de Francisco Coimbra, finalista do Premio Xerais de Novela 2016. Acompañado ao autor estiveron Xosé Henrique Costas, director do Departamento de Filoloxía Galega e Latina, e os escritores Anxo Angueira e Xosé Luis Méndez Ferrín.
Aquí recollo o vídeo da intervención de Quique Costas porque foi quen centrou máis claramente o seu discurso arredor do panorama sociolingüístico. Ben significativo é o título que lle buscaron na canle da Unversidade de Vigo: "Poder y hegemonía lingüística" (nota aparte: por que nesta canle hai vídeos titulados en inglés e en castelán, pero non en galego?).
Quique comenta que en Europa hai unhas 140 linguas das que 100 están en risco de desaparición. A vontade dos falantes está meditatizada e controlada polos poderes. Expón o caso do aranés (4000 falantes) que se elevou a lingua oficial grazas a unha lei da Generalitat. O goberno español denunciou esta lei perante o Tribunal Constitucional. Trátase do memo goberno que vén incumprindo a CELRM, tal e como se ditaminou nos catro informes que fixo o Consello de Europa.
Henrique Costas tamén falou do libro, e se alguén quer, ademais do que se comenta no vídeo, algunha desculpa máis para lelo, pode botarlle un ollo a este artigo de Manuel Cabada Vázquez.

mércores, 15 de febreiro de 2017

Os sumidoiros da Consellería de Educación envelenan o galego

O decreto 124/2007, o aprobado polo bipartito, determinaba un mínimo dun 50% de docencia en galego no ensino non universitario. A promulgación do funesto decreto 79/2010 implicaba que ese 50% sería unha barreira superior e, como toda disposición gubernamental, daba a entender que se abrían as portas a renegar da lingua galega. Os informes que subministrou A Mesa nos últimos anos sobre a práctica desaparición do emprego do galego nas aulas de infantil son indicativos disto. Algúns centros de ensino, especialmente privados, excluíron por completo o galego das súas aulas porque entenderon que teñen todo o apoio da Consellería. A posterior aprobación da LOMCE non fixo máis que empeorar a situación. As materias asignadas ao saco do castelán ampliaron o seu horario. Sobra dicir onde se reduciron. A farramallada de leis e decretos van todos na mesma dirección, na de prohibir e afogar o emprego do galego no ensino.
Este pasado 13 de febreiro o conselleiro reafirmouse nesta política de aniquilación do galego, así llo confirmou aos representantes da CIG e A Mesa que se reuniron con el.
Un detalle que demostra cal é a actitude da Consellería é a circular que o Coordinador do Grupo de Traballo das reválidas de acceso á universidade fixo pública este mes. Vai alá máis da metade do curso escolar para o alumnado de 2º de bacharelato e finalmente publicáronse as directrices para as reválidas de todoas as materias. Ben, non todas. Todas agás Lingua galega e literatura. A Consellería tiña que ter publicado unha resolución para que este grupo de traballo adiantara as características da proba. Por máis que se lle insistiu, a Consellería está a adiar a publicación da resolución. Despois aínda din que a situación é de equilibrio. Pódese ser máis hipócrita?
A seguir reproduzo as palabras de Francisco Cidrás, o Coordinador do Grupo de Traballo, indicativas do que sucede nos sumidoiros da Consellería:

a concreción dos contidos susceptibles de avaliarse nas PAAU vén determinada por unhas Matrices de especificacións que nas restantes materias foron publicadas xa no BOE en decembro pasado, pois dependen do Ministerio. A peculiaridade en que se atopa a nosa materia é que esa matriz de especificacións (neste caso dependente da Consellería) aínda non está publicada e só aparecerá como anexo a unha "Resolución na que se ditan as instrucións para a realización da avaliación de bacharelato para o acceso á Universidade para o curso 2016/2017" que, por máis que nos foi anunciada como inminente, non se dá publicado no DOG.
[...]Nas múltiples consultas que levamos feitas sempre se nos indica que a publicación deses documentos é inminente. Mais como a inminencia é un concepto insospeitadamente relativo e o tempo pasa, decidín enviarvos esta información.

martes, 14 de febreiro de 2017

Un programa de Radio Abrente

Onte foi o Día mundial da radio, o mellor momento para compartir estre programa radiofónico realizada polo alumnado do Colexio Abrente (Sanxenxo). Normal que a serie de programas de radio que realizan se chame Radio Abrente.
Teño a seguridade de que todo aquel que non se puxera a sacar adiante un programa de radio escolar, non é quen de imaxinar o traballo que ten que haber detrás. Preparación e mantemento dunha sala de gravación, elaboración dos contidos, a procura de momentos e persoas para entrevistar,  a escolma de cortes musicais, o proceso de gravación e edición....
Foi grazas a un chío de Música en galego que me chegou a noticia deste programa que ben podería emitirse por calquera canle radiofónica, se non fose porque a maior parte do espazo radiofónico está tomado por emisoras que renegan da nosa lingua, unha constante no noso esquilmado panorama social. Esperemos que o futuro veña da man dos rapaces que podemos escoitar neste podcast que presentaban con estas palabras: "Queremos informar sobre a situación de risco que sofre, as causas e consecuencias. O mesmo tempo animar a profesorado, alumnado e familias a falar na lingua de Rosalía de Castro e mantela viva entre todos."




A escaleta do programa é a seguinte:

  • 1º de primaria cantan "O Mercado" de María Fumaça.
  • 2º de primaria din palabras bonitas en galego.
  • 3º de primaria refráns e frases con retranca.
  • 4º e 5º de primaria, frases para animar a falar a nosa lingua, eslogans.
  • 6º rap da lingua.
  • 1º da ESO, poema.
  • 2º da ESO, poema.
  • 3º da ESO, entrevista a Laura Sáez, da editorial Patas de Peixe.
  • 3º e 4º da ESO, presentan o programa cunha reflexión sobre o galego.
Parabéns a todos os que fan posible este pequeno milagre.

luns, 13 de febreiro de 2017

O do Blablacar


O do Blabacar, Iago Varela, explicando o caso do Blabacar e, de paso, dando unha lección de sociolingüística sobre prexuízos.

Memoria da noite

por Xosé Luís Santos Cabanas, nas Voces de ProLingua:


Para sardiñas Aguiñopara bolos Castiñeiraspara rapazas bonitasSanta Uxía de Ribeira

Comezo este meu artigo cos versos finais da cantiga que Esperanza Mariño escolleu como remate da súa reportaxe do concerto de Luar na Lubre que se publicou nesta sección “Voces”, da páxina web de ProLingua. Un texto ateigado de entusiasmo e de música.

domingo, 12 de febreiro de 2017

Políticas novas para a lingua galega

por Víctor F. Freixanes, en La Voz de Galicia:

Ten razón o conselleiro cando di que o problema do galego non é nestes momentos o seu coñecemento, senón o seu uso nas novas xeracións, que son a garantía de continuidade . Os modelos urbanos seguen ignorando a lingua, ou marxinándoa a espazos moi concretos de liturxia e representación, fóra de círculos militantes e ideoloxizados, e non hai no horizonte deseño político ningún que afronte o tema. Deseño político, digo ben, pois de política se trata, o que non quere dicir política partidaria. E falo de modelos urbanos porque no discurso histórico da modernidade (mesmo da nova modernidade global e tecnolóxica do século XXI), o modelo urbano é o modelo dominante fronte ao modelo rural ou tradicional, que aínda sendo moi significativo non é o que debuxa o futuro.

venres, 10 de febreiro de 2017

Un eodermdrome galego

Foi o artigo do blogue Xogos de lingua, Non apto para sesquipedalofóbicos, o que prendeu a chispa para que elaborase esta entrada. Xogos de lingua, como indica o seu nome, é un blogue adicado á ludolingüística. Como tal, ten algunha entrada na que fai referencia ao gran divulgador das matemáticas, Martin Gardner, coñecido por utilizar os xogos como punto de partida de moitos dos seus artigos. Velaquí o punto de encontro entre a lingua e as matemáticas: o xogo.
No libro Rosquillas anudadas (Labor, 1987), Martin Gardner fai referencia a un famoso reto de Henry Dudeney, aparecido no libro Amusements in Mathematics: auga, gas e electricidade consistente en unir co lapis as casas A, B e C cos subministros de auga (W), gas (G) e electricidade (E) de forma que as liñas de subministro non se corten. Tal e como o propio Dudeney adianta, é imposible realizar o que se pide no reto:
Figura 1:Amusements in Mathematics
Este problema entra dentro do campo da teoría de grafos. Os matemáticos chámanlle grafo a unha colección de vértices con arestas entre os mesmos. Cada aresta conecta dous vértices. Velaquí un par de exemplos.

Figura 2. Dous grafos simples
Nota: aquí debuxei as arestas mediante segmentos rectos, pero non hai porque facelo así. O importante dunha aresta consiste nos vértices que conecta.
Figura 3:Grafo K5
Cómpre avisar que os únicos vértices do grafo son os marcados en cor. Neste grafo denominado K5  hai 5 vértices e 10 arestas.  O grafo completo de grao n, denotado Ké o un grafo de n vértices na que todo vértice está conectado con todos os demais vértices. Aquí presentamos o grafo completo de 5 vértices. Algunhas das arestas deste grafo crúzanse, o mesmo lle sucede ao grafo que representa o problema de Dudeney (cada unha das arestas superiores representa unha compañía subministradora e as inferiores representan as casas)
Figura 4: grafo K3,3
Na Figura 1 podemos ver como este grafo podería representarse con só un cruce, pero sería imposible facelo sen cruce ningún, niso consiste a imposibilidade da resolución do problema das tres casas. Os grafos que poden representarse sen cruces, como os da figura 2, chámanse grafos planares. Hai que ter en conta que nun grafo só nos interesa a forma en que están conectados os vértices, non esta ou aqueloutra representación particular. Para un grafo dado, sempre poderemos buscar a representación que teña o menor número posible de cruces. Na seguinte figura vemos como o grafo que está representado (á esquerda) con cruces, pode representarse (á dereita) sen cruces. Trátase, polo tanto, dun grafo planar.
Figura 5: Grafo planar
Hai unha forma de saber se un grafo é planar ou non grazas ao teorema de Kuratowski: se o grafo non contén ningún subgrafo K5 nin K3,3 será planar.

Grafos de palabras
Podemos combinar os grafos coas palabras conectando cada letra con aquelas ás que é adxacente. Se unha letra aparece repetida e consecutiva, non debuxamos aresta ningunha xa que consideramos a letra conectada consigo mesma. Por exemplo, as palabras touporroutou e nacionalismo terían os seguintes grafos asociados:
Figura 6
Figura 7
A pouco que un remexa nos grafos de palabras, decatarase de que prácticamente todos son planares. As palabras que dan lugar a grafos non planares chámanse eodermdromes. Por suposto, propia palabra eodermdrome é un eodermdrome (ver a figura 7). A. Ross Eckler elaborou no ano 1980 un dicionario de eodermdromes para a lingua inglesa. Martin Gardner cualificaba esta publicación como unha aplicación extravagante do estudo do número de cruces dun grafo fronte á indubidablemente interesante aplicación ao deseño de microcircuítos.
Temos unha lista de eodermdromes en inglés pero, haberá algún en galego? As candidatas deben ter unha cantidade considerable de letras, canto máis longas, máis arestas terá o seu grafo e máis posibilidades haberá de que teña un cruce inevitable. Por iso, cando na  entrada de Xogos de lingua vin que se referenciaban as palabras máis longas do noso vocabulario, púxenme a comprobar se entre elas había algún eodermdrome.  O grafo correspondente á palabra máis longa, esternocleidomastoideo, é o seguinte:
Figura 8
Como podemos observar, esternocleidomastoideo é planar. Tamén o son preterintencionalidade,
contrarrevolucionario, electroencefalografía ou incluso hipopotomonstrosesquipedaliofobia. Pero a outra palabra, extraterritorialidade contén un subrafo K3,3,, o que establece todas as arestas entre os dous conxuntos de vértices {t,r,d} e {i,a,e}. Por fin, aquí temos un eodermdrome da nosa lingua:

Figura 9
Haberá outros? Existirá algún que conteña un subrafo K5?
As arestas destes grafos representan un par de letras adxacentes. Cales serán as arestas máis frecuentes en galego?, e noutras linguas? Poderán determinarse a lingua en que vén redactado un texto estudando o tipo de arestas máis frecuentes do mesmo? Todo un extravagante campo de traballo  para a lingüística informática.


xoves, 9 de febreiro de 2017

XXX aniversario de Luar na lubre (1986-2016)

por Esperanza Martiño Davila, nas Voces de ProLingua:


O pasado sábado 28 de xaneiro de 2017 tivo lugar no auditorio de Abanca de Compostela un concerto moi especial; o gaiteiro e membro fundador Bieito Romero (1964), comentou a inusual continuidade deste grupo folk coruñés despois de trinta longos anos...

mércores, 8 de febreiro de 2017

Un bengalí pola Terra de Montes


Uns días atrás, o blogue Lingua de Montes do ENDL do IES Chano Piñeiro (Forcarei), divulgaba a noticia da visita do sociolingüista bengalí Anik Nandi. Un día despois xa colgaban esta entrevista que lle fixeron dúas alumnas de 1º de bacharelato.
Anik Nandi, falante de bengalí, lingua minoritaria de 260 millóns de falantes chegou por primeira vez a Galicia no ano 2007, despertóuselle o interese pola nosa lingua e este interese fixo que non lle custase moito aprendela.
"O galego é a lingua do corazón", esta é unha das súas frases, coas que Anik Nandi explica que o futuro da nosa lingua pasa porque nos sintamos orgullosos da lingua que falamos.

Esta visita non foi a única que Anik Nandi realizou aos centros de ensino. Durante algo máis dun mes o sociolingüista pasará por unha ducia de institutos. Trátase dunha iniciativa ben orientada, o cal, non deixa de ser sorprendente por vir de quen vén. En todo caso é unha mágoa que a voz deste galego bengalí non se achegara a máis lugares da nosa xeografía.

Máis:
IES San Clemente (Santiago de Compostela), 10 de xaneiro de 2017
IES Plurilingüe Aquis Celenis (Caldas de Reis), 17 de xaneiro de 2017
IES de Ribadeo Dionisio Gamallo, 18 de xaneiro de 2017
IES Félix Muriel (Rianxo), 19 de xaneiro de 2017

luns, 6 de febreiro de 2017

"Canto ao idioma galego", desde Guitiriz



O alumnado de música do IES Poeta Díaz Castro (Guitiriz), baixo a dirección de Sandra Tenreiro, interpretaron varios poemas de Díaz Castro xunto ao Canto ao idioma galego de Manuel María. Neste vídeo podemos escoitar a gravación deste último.

venres, 3 de febreiro de 2017

A cuestión da lingua, segundo Luís Villares



O Instituto de Estudos Miñoráns está levando a cabo unha gorentosa serie de encontros  cos voceiros parlamentarios dos catro grupos con representación no Parlamento baixo o título Faladoiros Galicia 2017-2020: presente e futuros. 
Os contidos destes encontros están sendo gravados e podemos consultar os vídeos de cada un deles: Ana Pontón (BNG), Xoaquín Fernández Leiceaga (PSdeG-PSOE), Luís Villares (En Marea) e Pedro Puy (PP). O que traio aquí é un recorte da intervención de Luís Villares no que aborda a cuestión da lingua. Cómpre escoitalo pois o xuiz Villares ten traballado con proveito nos aspectos xurídicos da lingua. Concretamente, é un dos colaboradores no libro Sobre o racismo lingüístico (Laiovento, 2008) e foi o coordinador doutro, Estudos xurídicos para o decreto para o plurilingüismo (Laiovento 2010)

xoves, 2 de febreiro de 2017

21 días co galego, apadriñado por Roberto Vilar


Hai uns días botou a andar a 5ª edición de 21 días co galego. Desta volta cunha sentida homenaxe a quen fora o seu primeiro padriño e incondicional colaborador, Agustín Fernández Paz. 
Para esta nova edición chamaron ás portas de Roberto Vilar, o archicoñecido humorista que presenta na galega un programa semanal en horario de máxima audiencia, Land Rober Tunai Show.
Coma sempre, os obxectivos fundamentais desta iniciativa son a de provocar o uso continuado do galego (para comprobar que non é morte de ninguén) e a reflexión sobre a nosa relación co uso das linguas.

Sempre Castelao

por Xosé Lois García, no Sermos Galiza


Estamos no mes de Castelao. O 30 de xaneiro de 1886 naceu e o 7 de xaneiro de 1950 faleceu. Dúas efemérides conxuntadas nun mes iniciático que nos envolve arredor de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, dunha maneira pragmática e na descuberta dunha nación que aínda moitos galegos descoñecen e outros negan, chamada Galiza. Sen Castelao posiblemente non houbese ese segundo Rexurdimento -neste caso, un rexurdir político-patriótico- que se manifesta no intenso legado da obra de Castelao, no que se configuran temarios e abordaxes que contemplan a problemática nacional e social do noso país. Con frecuencia, Castelao é o gran descoñecido para os galegos, refírome a que aínda o seu ideario está exento dun exercicio de lectura que nos faga reflexionar sobre as problemáticas que laceran á sociedade galega mais desprotexida e tamén a unha toma de conciencia nacional. Isto non quere dicir que a imaxe de Castelao sexa descoñecida para os galegos, dado que con frecuencia a vemos nos medios de comunicación, tantas veces terxiversada e dunha maneira superficial e sen contido do que a súa personalidade e obra esixen. Mais a mediocridade histriónica que desgoberna Galiza elixiu ese escenario para ocultar, dunha maneira grotesca, as esencias vivas da ideoloxía nacionalista que emerxeron do ideario de Castelao.